Cái tôi trong tương tác xã hội

Cuốn sách xuất phát từ một ý tưởng gần gũi: đời sống xã hội giống như một sân khấu, nơi mỗi người vừa là diễn viên vừa là khán giả. Tác giả Erving Goffman dùng ẩn dụ này để phân tích cách con người tương tác với nhau trong những tình huống hằng ngày, từ cuộc trò chuyện ngắn đến các buổi gặp gỡ trang trọng.

Trọng tâm của tác phẩm là khái niệm kiểm soát ấn tượng. Theo đó, mỗi người đều có ý thức, dù nhiều khi không rõ rệt, về việc mình muốn người khác nhìn nhận mình ra sao. Họ chọn lọc lời nói, cử chỉ, trang phục và cách ứng xử để xây dựng một hình ảnh phù hợp với hoàn cảnh và với những người đang có mặt.

Goffman cũng tách biệt không gian công khai, nơi người ta đang biểu diễn, với không gian hậu trường, nơi người ta có thể thả lỏng và bàn luận về vai diễn của mình. Sự phân tách này giúp giải thích vì sao một người có thể cư xử rất khác nhau trước đồng nghiệp, gia đình hay bạn bè thân.

Tác giả còn bàn về cách các cá nhân, và cả nhóm, phối hợp với nhau để duy trì một tình huống xã hội suôn sẻ. Khi có sự cố làm lộ ra điều không muốn thể hiện, người ta thường cùng nhau tìm cách cứu vãn thể diện cho cả hai bên. Những quy ước ngầm ấy đóng vai trò quan trọng trong việc giữ trật tự của đời sống chung.

Cuốn sách được xem là một trong những tác phẩm có ảnh hưởng lớn đến xã hội học và nghiên cứu tương tác. Đọc sách giúp người đọc nhìn lại cách mình và người khác dựng nên hình ảnh trong xã hội, từ đó hiểu thêm về những vai diễn mà chúng ta vẫn đảm nhận mỗi ngày.