Bình Nguyên Lộc. Rừng mắm

Câu chuyện xoay quanh một gia đình ba thế hệ, vốn nghèo và không có đất đai ở quê cũ. Vì cuộc sống bế tắc, họ phải rời đi và lưu lạc đến vùng Cà Mau để khai phá, bắt đầu lại từ những điều khó khăn nhất.

Họ chọn một bờ rạch làm nơi định cư. Vùng đất lúc đầu là nơi thú rừng trú ngụ, rậm rạp và hoang vu, nên nơi ở mới được đặt tên gắn với chính hoàn cảnh ban đầu ấy. Qua những trang viết, cảnh rừng, sông nước và các loài chim thú hiện lên vừa hoang dã vừa có vẻ đẹp riêng.

Nhân vật Cộc, một thiếu niên đang bắt đầu biết rung động trước hình bóng một cô gái, là người đọc thế giới xung quanh bằng đôi mắt non nớt. Qua cái nhìn của cậu, vùng đất mới vừa có sự nên thơ của tuổi trẻ, vừa gợi một niềm hy vọng về tương lai. Lời tiên đoán của ông nội Cộc về một vùng đất sẽ thu hút người từ khắp nơi đến lập nghiệp cũng góp phần làm nên không khí ấy.

Bằng hình ảnh so sánh giàu sức gợi, tác giả ví những người đi trước như đàn kiến xung phong, lấy thân mình mở đường cho thế hệ sau. Hình ảnh rừng mắm, nơi nhiều lớp cây đã nối tiếp nhau bám đất, gợi lên sự hy sinh thầm lặng của các thế hệ tiên phong. Qua đó, truyện tái hiện phần nào lịch sử của vùng Nam Bộ thuở những người Việt đầu tiên đến khai phá và thuần hóa đất đai.

Ngoài truyện Rừng mắm, tập sách còn có nhiều truyện ngắn khác được viết giữa thế kỷ trước. Đọc lại hôm nay, người đọc vẫn cảm nhận được giá trị văn chương và lịch sử của chúng, cùng một tình yêu sâu nặng của tác giả với đất đai và quê hương.