Câu chuyện mở đầu khi một học giả tình cờ gặp Don José, một tên cướp khét tiếng trên vùng núi Andalusia. Qua lời kể của chính người này, người đọc dần hiểu về quá khứ của anh ta và con đường dẫn đến sự sa sút đầy bi kịch. Trung tâm câu chuyện là Carmen, một người phụ nữ Romani quyến rũ, sống theo cách riêng và không chịu bị ràng buộc bởi bất kỳ ai.

Sự độc lập mãnh liệt của Carmen khiến mối quan hệ của cô với Don José trở nên đầy căng thẳng. Những cảm xúc ghen tuông và đam mê chồng chéo, làm nổi bật bản tính cứng cỏi cũng như sự mong manh của người kể chuyện. Mérimée khắc họa cuộc sống, phong tục và tính cách con người Tây Ban Nha thế kỷ XIX bằng giọng văn tiết chế, khách quan, khiến từng biến cố càng thêm ám ảnh.

Nhiều thế hệ độc giả vẫn nhớ đến Carmen như một hình tượng nữ giới đặc biệt trong văn học châu Âu. Sau này, câu chuyện đã truyền cảm hứng cho vở opera nổi tiếng của Georges Bizet, góp phần đưa hình tượng Carmen đến với khán giả rộng rãi hơn. Đây là lựa chọn phù hợp với những ai yêu thích truyện có chất bi kịch, nhiều màu sắc địa phương và tiết tấu gọn gàng.